İnternet sitesi tasarlanırken uygun bir hiyerarşi göz önünde bulundurulmalıdır. İnternet sitelerinin geniş bir içeriğe sahip olması gereken durumda, sunulan bilgilere kolay erişimi sağlamanın ilk kuralı, bilgilerin doğru organize edilmesidir. Bilgilerin doğru organize edilmesi; doğru dolaşım sisteminin kurulmasını ve dolayısı ile de kullanıcıların bilgiye kolay erişimini beraberinde getirecektir. Bilgi organizasyonunu üç ana başlıkta toplamak mümkündür:

İnternet sitesinde sunulacak bilgiler tek bir bütün halinde bulunmamalı, küçük boyutlu parçalara bölünmelidir. Bu bölme işlemi mantıksal olarak yapılmalıdır. Site içeriğini oluşturan bilgi blokları arasındaki mantıksal ilişkiler incelenerek hiyerarşik bir yapı kurulmalıdır. Bu yapı kurulurken bilgilerin önem sırası da göz ardı edilmemelidir. Özellikle kullanıcılar için kritik önem taşıyan bilgilerin kolay erişilebilir noktalarda tutulması gerekmektedir. Böylece, bir internet sitesini oluşturan bilgilere ait organizasyonel yapı elde edilecektir. İnternet sitesi tasarımının karmaşık olmaması için tasarım öncesi kurum içi iş, veri, enformasyon ve bilgi akış süreçlerinin çıkarılması, aralarında mantıklı bağlantıların oluşturulması, daha sonra tasarımın prototiplerinin ortaya çıkartılması önerilmektedir. Bu aşamaların ardından nihai site tasarımına girişilmesi en etkili yapının kurulmasını sağlayacaktır.

Sitenin hedefi, kimlere hizmet ettiği ve nasıl uygulamalara sahip olduğu analiz edildikten sonra benzer içeriklerin birlikte gruplandırılması ve kullanıcıların ilgili içeriğe daha kolay ulaşması sağlanmalıdır.

Bu aşamada siteye kullanıcıların perspektifinden bakmak çok önemlidir. Kullanılabilirlik uygulamalarında kullanıcı merkezli tasarım stratejilerinde kullanıcı tabanlı testler yapılmakta ve böylelikle son kullanıcıların da proje geliştirme sürecine dahil olmaları sağlanmaktadır. Kullanıcı görüşünün dahil olduğu bu tür uygulamalar, son ürünü kullanıcı ihtiyaç ve beklentilerine yönelik tasarlayacakları için kullanılabilir hizmet sunma imkanı sağlamış olacaklardır.

Tasarımcılar kullanıcı perspektifiyle değerlendirecekleri site yapısında şu aşamaları izlemelidirler:

Sitenizin ana hizmetlerini doğru yansıtan etiketler verilerek içeriklerde kullanıcıların anlayacağı türden terminoloji kullanılmalı ve genel olarak bilinmeyen kısaltmalardan kaçınılmalıdır.

1. Arayüz Unsurlarının Belirlenmesi

Tasarım sürecinde mümkün olduğunca fazla sayıda kullanıcı‐arayüz unsuru göz önünde bulundurulmalıdır. İnternet sitesinin yapım aşamasında, mümkün olduğunca fazla sayıda kullanılabilirlik unsurunun belirlenmesi gerekmektedir.

Bu unsurlar şunları içerebilir:

2. Döngüsel Tasarım Sürecinin Planlanması/ Gerçekleştirilmesi

İnternet sitesinin tasarımının etkili olabilmesi için döngüsel bir tasarım yaklaşımı belirlenmelidir. Bunun yanı sıra bu sürecin planlanması ve bu plan doğrultusunda yapılandırılması sağlanmalıdır. Kullanıcı merkezli yaklaşımın prensiplerinden birisi tasarım sürecinin döngüsel olmasıdır. Başka bir deyişle, kullanıcılardan alınan geri bildirimlere ve uzman görüşlerine göre yapılandırılan internet sitesinin tasarımı sürekli iyileştirilerek geliştirilmelidir. Bu nedenle internet sitelerinin tasarımının başarılı olabilmesi için hangi aşamalarda ve ne şekilde değerlendirmelere gidilmesi gerektiğinin önceden planlanmasında yarar vardır. Kullanıcı ve uzman görüşlerine göre tasarımı değiştirilen her bir prototip, bir sonraki prototipin geliştirilmesinde bir alt basamak olmasının yanı sıra, o prototipin daha kullanılabilir olmasına da yardımcı olacaktır. İnternet sitesinin kurum dışında bir yere yaptırılması söz konusuysa, her döngü sonucunda elde edilen iyileşme raporlarının kurumun onayından geçirilmesi gerekmektedir.

3. Analizlerde Kullanıcıların Görüşlerinin Alınması

Kullanıcı merkezli tasarımların temel prensiplerinden biri, tasarım sürecinin başından itibaren kullanıcıların ihtiyaçlarının gözönünde bulundurulmasıdır. Bu nedenle, kullanılabilir sistemlerin geliştirilmesi aşamasında kullanıcı görüşlerine başvurulması kabul gören prensiplerden birisidir. bu görüşlerin süreçte kullanılması oldukça önemlidir. Kullanıcı görüşlerinin alınması, tasarımcıların sistemin neyi doğru neyi hatalı gösterdiği ya da hangi bilgilere daha zor ve hangi bilgilere kolaylıkla erişebildiğine dair fikir edinilmesi açısından önemlidir. Tasarım sürecinde oluşturulan prototipler yardımı ile mümkün olan en çok sayıda kullanıcı görüşüne ulaşılması gerekmektedir. Temel amaç, tasarımcı merkezli bir yapıdan vatandaş merkezli bir yapıya geçişin sağlanmasıdır.

4. Sunucu Günlük Verilerinin (Log) Analiz Amaçlı Kullanımı

İnternet sunucusu tarafından tutulan günlük veriler, tasarım için büyük önem taşımaktadır. Bu veriler internet sitesi tasarım ve iyileştirme süreçlerinde kullanılmalıdır. Sunucu günlük verileri ile kullanıcıların hangi sayfaları ziyaret ettiği, hangi aramaları yaptığı, sitede ne kadar süre geçirdiği gibi bilgilere kolaylıkla ulaşılabilir. Bu veriler, internet sitesini iyileştirmekte kullanılabilir. Gerçek kullanıcılara ulaşmanın zahmetli ve masraflı olduğu durumlarda, analiz için kurumun mevcut internet sitesinin kullanım raporlarından da faydalanılabilir.

5. Süreç İçi ve Süreç Sonu Kullanılabilirlik Testlerinin Belirlenmesi

İnternet siteleri tasarlanıp geliştirilirken süreç içi, site tamamen oluşturulduktan sonra da süreç sonu kullanılabilirlik testlerinin yapılması gerekmektedir. İnternet sitesi tasarlanırken her döngüde kullanıcılar ile süreç içi kullanılabilirlik testleri yapılmalıdır. Temel amaç mevcut her döngüde tasarımın daha iyiye götürülmesini sağlayabilmektir. Site kullanıma sunulmadan önce ise süreç sonu kullanılabilirlik testi adı verilen büyük çaplı bir kullanılabilirlik testi gerçekleştirilmeli ve ardından vatandaşların kullanımına açılmalıdır.

Kullanılabilirlik- Kullanıcı Merkezli Tasarım uygulamalarından biri olan “Sıralama” (Card Sorting) metodu içeriği kategorize etmek için kullanılabilecek, kolay ve masrafsız bir uygulamadır. Siteyi yapılandıran proje takımı, diğer çalışanlar veya gerçek kullanıcılar yardımı ile yapılacak olan bu çalışma sitedeki maddelerin doğru sınıflandırılması ve uygun şekilde etiketlendirilmesi için kayda değer bir yöntemdir.

Gezinim ve içerik yapısını oluşturmak için tasarımcılar analiz etmiş oldukları siteleri, kullanıcı profillerini, sitedeki görev analizlerini, “Sıralama” metodunu temel almalı ve kullanıcılara ilgili içeriği farklı gezinim yollarından, kişisel farklılıkları göz önüne alan etiketlendirmelerle site üzerinden sunmalıdırlar.

6. Test Sonuçları Değerlendirme Stratejilerinin Belirlenmesi

Tasarım sürecinin en başında, süreç içi ve süreç sonu kullanılabilirlik testlerinin sonuçlarının nasıl değerlendirileceği konusunda stratejiler belirlenmelidir. Kullanılabilirlik testlerinin sonuçları ölçülebilir olmalıdır. Dolayısı ile tasarım sürecinin başında ya da şartnamede ölçülebilir kriterler belirlenmesi gerekmektedir. Bu sonuçlar kurum içi gruplar tarafından değerlendirilebileceği gibi kurum dışı uzmanlarca da değerlendirilebilir.

7. Kullanılabilirlik Hedeflerinin ve Kriterlerinin Saptanması

İnternet sitelerinin tasarımında özellikle site, kurum dışında bir yer tarafından geliştiriliyorsa ölçülebilirlik ve kullanılabilirlik hedef ve kriterleri saptanmalı, şartnameye yazılmalıdır. Kullanılabilirlik standartlarını oluşturan ISO 9241 bölüm 11’e göre, bir uygulamanın kullanılabilirliği, kullanıcıların belirli görevleri, belirli bir bağlamda etkililik, etkinlik ve memnuniyet ile yerine getirmelerine denir. Şartnamede sadece “kullanımı kolay olmalıdır” türü bir ifadenin kullanılması ölçülebilir bir kriter olarak görülmemelidir.