Genel Bakış

Hızlı Bağlantılar:  WEG-EZİU,  El kitabı, En iyi Tecrübe, SSS (İlgili Bağlantılar: WAI-ARIA, Primer, Best Practices, FAQ)

Giriş

WEG-EZİU (WEB Erişilebilirlik Girişimi - Erişilebilir Zengin İnternet Uygulamaları/WAI-ARIA), Erişilebilir Zengin İnternet Uygulamaları Dizisi internet içeriğini ve internet uygulamalarını engelli kişilere daha erişilebilir kılmak için yeni bir yöntem sunmaktadır. Özellikle, dinamik içerik ve AJAX, HTML, Javascript ve ilgili teknolojiler ile geliştirilmiş gelişmiş kullanıcı arayüz kontrolleri ile yardımcı olmaktadır. Halen internet sitelerinde kullanılan bir kısım fonksiyonlar (işlevsellik), özellikle ekran okuyucuları kullanan ve fare kullanamayan bazı engelli kullanıcılar için kullanılabilir değildir. WEG-EZİU bu erişim zorluklarını, örneğin destek teknolojiye işlevsellik sağlamak üzere yeni yöntemler sunarak ele almaktadır. WEG-EZİU ile geliştiriciler gelişmiş internet uygulamalarını engellilere erişilebilir ve kullanılabilir hale getirebilmektedir.

Bu sayfa WEG-EZİU'nun ele aldığı sorunları anlatmakla beraber WEG-EZİU teknik belgelerinin sırasını tanıtmaktadır. Bu sayfada kullanılan terimlerin birçoğu – internet içeriği, kullanıcı aracıları (user agents)* ve destek teknoloji dahil olmak üzere – İnternet Erişilebilirliğine Giriş (Introduction to Web Accessibility ) ve İnternet Erişilebilirliğinin Temel Unsurları’nda (Essential Components of Web Accessibility) anlatılmaktadır. Bakınız:

# WEG-EZİU basın bülteni:  W3C  (Dünya Çapında Ağ Birliği) Yol haritası Erişilebilir Zengin İnternet Uygulamaları (WEG-EZİU) için yol haritası bildirmektedir.
# WEG-EZİU SSS (WAI-ARIA FAQ) "WEG-EZİU” uygulanıldığında mevcut ve eski tarayıcılara ne olacak?" ve "Bir içerik geliştiricisi olarak, WEG-EZİU ile şimdi ne yapmalıyım?" gibi sorulara cevap vermektedir.

AJAX ve İlgili Teknolojileri Erişilebilir Yapmak

İnternet siteleri giderek daha fazla "Şekil 1"  örneğinde olduğu gibi internet site gezinimleri için ağaç yapıları gibi daha gelişmiş ve karmaşık kullanıcı arayüz kontrolleri kullanmaktadırlar. Engellilere erişilebilir bir kullanıcı deneyimi sağlamak için destek teknolojilerin bu kontrollerle etkileşim içerisinde olabilmeleri gerekmektedir.  Ancak destek teknolojilerin gerektirdiği bilgi en yeni internet teknolojilerinde bile mevcut değildir.

Bir diğer erişilebilirlik engeli örneği, fare kullanamayıp sadece klavye kullanan kullanıcılar için uygun olmayan sürükle-ve-bırak fonksiyonudur. Görece basit internet siteleri bile sadece bir klavye ile gezinmek için çok fazla sayıda tuş darbesi gerektiriyorlarsa kullanılması zor olabilmektedirler.

Ajax (AJAX olarak da bilinen), DHTML ve diğer teknolojilerle geliştirilen birçok internet uygulaması ekstra erişilebilirlik zorluklarına neden olmaktadır. Örneğin, bir internet sayfasının içeriği, kullanıcının eylemlerine ya da zamana – ya da olaya dayalı güncellemelere – karşılık olarak değişirse, bu yeni içerik ekran okuyucu kullanan zihinsel engelli ya da kör olan bazı kişilere uygun olmayabilir.

WEG-EZİU bu erişilebilirlik zorluklarını, destek teknolojiye bu işlevsellik hakkındaki bilginin nasıl sağlanacağını sunarak ele almaktadır. WEG-EZİU ile internet uygulaması engellilere erişilebilir ve kullanılabilir hale getirilebilmektedir.

TEKNİK ÇÖZÜMLER

Daha kesin konuşmak gerekirse, WEG-EZİU kullanıcı etkileşimi, birbirleri ile nasıl bir ilişki içerisinde oldukları ve mevcut durumlarına dair özellikler tanımlamak için nitelikler eklemek üzere bir çerçeve sunmaktadır. WEG-EZİU menüler, birincil içerik, ikincil içerik, reklam başlıkları bilgisi ve internet yapılarının diğer türleri gibi yaygın internet yapılarını ve bölgelerini göstermek için yeni gezinim teknikleri anlatmaktadır. Örneğin, WEG-EZİU ile geliştiriciler sayfaların bölgelerini gösterebilir ve klavye kullanıcılarının sekme (Tab) tuşuna birçok kez basmak zorunda kalmalarındansa kolayca bölgeler arası hareket etmelerini sağlamaktadır.

WEG-EZİU, aynı zamanda denetimleri, Ajax güncel bölgeleri ve zengin internet uygulamaları için kullanılan özel ayarlar gibi erişilebilirlik uygulama programlama arayüz olaylarını planlamak için teknolojiler barındırmaktadır. WEG-EZİU teknikleri düğmeler, açılır listeler, takvim fonksiyonları, ağaç yapıları (örneğin, genişleyebilir menüler) gibi unsurlarla uygulanılmaktadır.
WEG-EZİU internet yazarlarına aşağıdakileri sağlamaktadır:

• Menü, ağaç öğesi, kaydırıcı ve ilerleme sayacı gibi, sunulan parçacıkların türünü tanımlamak için görevler,
• Başlıklar, bölgeler ve tablolar (kılavuzlar) gibi internet sayfasının yapısını tanımlamak için görevler,
• Onay kutusu için “onaylandı”, menü için “açılır pencere var” gibi parçacıkların durumunu tanımlamak için özellikler,
• Bir sayfanın güncellenmesi mümkün canlı bölgeleri (hisse senedi fiyatları gibi) ve uyarı diyalogu kutusunda sunulan önemli güncellemeler ve sayfada görülen küçük güncellemeler gibi güncellemeler için kesilme ilkesi sunmak için özellikler,
• Sürükleme kaynağını ve bırakma hedefini tanımlayan sürükle-ve-bırak için özellikler,
• Yukarıda bahsedilenler gibi, internet aletleri ve olayları için klavye gezinimi sağlamak için bir yol

WEG-EZİU BELGELERİ

4 Şubat 2008'de basılan WEG-EZİU dizisi belgeleri ilk taslaklarından itibaren değişmiştir ve bunlar aşağıdakilerdir:

WEG-EZİU teknik şartnamesi (WAI-ARIA technical specification), yayınlanmış önceki iki WEG-EZİU şartname taslağını birleştiren tasarlanmış W3C Tavsiye İnternet Standardı: Erişilebilir Zengin İnternet Uygulamaları için görevler (EZİU Görevleri) ve Erişilebilir Zengin İnternet Uygulamaları için Durum ve Özellik Modülü (EZİU Durum ve Özellikleri). Öncelikli olarak internet tarayıcıları, destek teknolojileri ve diğer kullanıcı aracısı (user agent) geliştiricileri; internet teknolojileri geliştiricileri (teknik şartnameler) ve erişilebilirlik değerlendirme araçları geliştiricileri içindir.

WEG-EZİU El Kitabı (WAI-ARIA Primer), tasarlanmış W3C Çalışma Grubu Notu (W3C Working Group Note), geliştiricilere WEG-EZİU’nun çözmeyi planladığı erişilebilirlik problemlerini, WEG-EİZU dizisinin temel anlayış ve teknik yaklaşımını tanıtmaktadır.

 WEG-EZİU En İyi Tecrübe (WAI-ARIA Best Practices), tasarlanmış W3C Çalışma Grubu Notu, internet içerik geliştiricilerinin WEG-EZİU kullanarak erişilebilir zengin internet uygulamalarını nasıl geliştirebileceklerini anlatmaktadır. Esasen internet uygulama geliştiricilerine hitaben, aynı zamanda kullanıcı aracısı (user agent) ve destek teknoloji geliştiricilerine de yararlı olabilecek, ayrıntılı tavsiye ve örnekler sağlamaktadır.

WEG-EZİU Yol Haritası (WAI-ARIA Roadmap), tasarlanmış W3C Çalışma Grubu Notu, önceden atılmış adımlar, gelecekte atılacaklar ve de zaman çizelgesini de içeren zengin internet içeriğini erişilebilir kılmak için yol sunmaktadır. Yol haritasının önceki taslaklarının içeriğinin çoğu WEG-EZİU El Kitabı’na aktarılmıştır.

W3C Tavsiyeler ve Çalışma Grubu Notları, W3C Yöntemi’ndeki önemli aşamaları da tanımlayan WEG Erişilebilirlik Kılavuzunu W3C Yöntemiyle Nasıl Geliştiriyor’da (How WAI Develops Accessibility Guidelines through the W3C Process) kısaca açıklanmaktadır. WEG, Yol haritası Teslim Edilebilir Zaman Çizelgesi’nde (Roadmap Deliverable Timeline) belirtildiği gibi WEG-EZİU belgelerinin Son Karar’dan(Last Call) 2008’deki W3C Tavsiyesi’ne gelişeceğini ummaktadır.

WEG-EZİU dokümanlarının gelişim aşamasındaki “Editör Taslakları” Protokol ve Biçimler Çalışma Grubu (PBÇG) Kamu Sayfası’ndan ulaşılabilir.

Teknik Belge Biçimi

WEG-EZİU belgeleri, teknik şartname için başlangıçta birkaç bölüm içeren W3C biçimini kullanmaktadır: yorumlar için olan e-posta adresinin ve yazım hatalarının bağlantıları ile birlikte farklı versiyonların, editörlerin, telif hakkının, özetin ve durumun bağlantıları.

IEG-EZİU’yu kim geliştirmektedir
WEG-EZİU teknik belgeleri, W3C (Dünya Çapında Ağ Birliği) İnternet Erişilebilirlik Girişimi’nin bir parçası olan Protokoller ve Biçimler Çalışma Grubu (Protocols and Formats Working Group (PFWG)) tarafından geliştirilmiştir. Çalışma grubu hakkında daha fazla bilgi için Prokoller ve Biçimler Çalışma Grubu ana sayfasına (PFWG public page) bakınız.

WEG  Erişilebilirlik Klavuzunu W3C (Dünya Çapında Ağ Birliği) Yöntemi ile Nasıl Geliştiriyor : Katkıda Bulunmak Üzere Dönüm Noktaları ve Fırsatlar (How WAI Develops Accessibility Guidelines through the W3C Process: Milestones and Opportunities to Contribute) kamu incelemeleri için resmi süreçleri anlatmaktadır. WEG belgelerinin yorumları ve incelemeleri için fırsatlar WEG ana sayfasında (WAI home page) ve WEG Interest Group (WAI Interest Group) posta listesinde duyurulmuştur.

WEG-EZİU’ya ve diğer WEG işlerine katkıda bulunmak için fırsatlar WEG’ye Katılım’da (Participating in WAI) duyurulmuştur.