Hazırlanmakta olan internet sitesinin hedefleri, ne tür misyonlara sahip olacağı, hangi ihtiyaçları karşılayacağı ve üzerinden ne tür uygulamaların gerçekleştirilebileceği önceden analiz edilmeli ve tasarım bu durumlar da göz önüne alınarak düşünülmelidir. İnternet sitesinin hedeflerini önceden belirleme, tasarımın ileriki aşamalarında odak noktayı korumaya ve ön çalışmaları değerlendirirken hedeften ve beklentilerden sapmamaya yardımcı olur. Tasarımcılar öncelikle yeni bir internet sitesi mi oluşturulacaklar yoksa mevcut bir sitenin yeniden yapılandırılacağı konusunda karar verilmesi gerekmektedir. Tasarımcılar özellikle mevcut sitelerinde karşılaştıkları problemlerin neler olduğunu ortaya koymalı ve bu problemlere yönelik neler yapılabileceğini belirlemelidir.

1. Kamu internet sitesinden beklenen hedefler belirlenmelidir.

İnternet Sitenizin hedef kitlesini ve hitap ettiği kullanıcıları doğru belirlemeniz planlama aşamasında çok önemlidir. İnternet sitenizden farklı beklentilere sahip farklı profillerde kullanıcılara hizmet sunulacağının bilincinde olarak sağlık hizmetleriyle ilgili bilgiye ulaşmak isteyen yaşlı vatandaşları, vergi bilgilerini görüntülemek isteyen işverenleri, araç vergileriyle ilgili bilgi almak isteyen sürücüleri ve hukuksal prosedürleri öğrenmek isteyen birçok farklı alanda farklı seviyede ve sosyoekonomik düzeyde kullanıcı kesiminin beklentilerini dikkate alan bir site oluşturulmalıdır.

Tasarıma başlamadan önce internet sitesinin ana hedefleri (eğitim, bilgilendirme, satış vb.), öncelikleri belirlenmeli ve açık bir şekilde yapılandırılmalıdır. Bu, kullanıcı merkezli tasarım için en önemli adımdır. Kamu internet sitelerinin genel görünümü belirlenirken, vatandaşların ne tür servisler ve hizmetler beklediği, kullanıcı kitle, içerik ve işlevler önemli faktörlerdir. Hedef kitlenin siteden beklentileri neler ve bu beklentiler nasıl karşılanabilir sorularının sürecin her aşamasında akılda tutulması gerekmektedir. Bu hususları belirlerken yönetim ve hizmet sunan personelin de görüşlerini göz önüne almak ve tasarım konusunda onları bilgilendirmek iyi bir fikirdir. Mevcut kamu internet siteleri incelendiğinde, genel olarak kurum merkezli oldukları görülmektedir, bu yaklaşımın vatandaş merkezli bir yaklaşıma dönüştürülmesi büyük öneme sahiptir.

2. Kullanıcı Profillerinin(Persona)çıkarılması

Tasarımcılar, hedef kullanıcı kitlesine göre tasarım yapabilmek için genel kullanıcı profilini çıkarılmalı ve sitelerini kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayabilecek şekilde tasarlamalıdırlar.

Kullanılabilirlik uzmanları, tasarımcıların birden fazla ihtiyaca cevap verebilecek tasarımlardan çok, sadece belli bir kullanıcı profilinin ihtiyaçlarına cevap verecek tasarımlar önermektedirler. Bu nedenle tasarımcı grup öncelikle kullanıcı kitlesinin özelliklerini belirlemelidir. Örneğin, internet sitesi yaşlılara ya da çocuklara yönelik olarak tasarlanacaksa birbirinden farklı kullanıcı profillerine sahip olacaktır. Bu farklılık, tasarımı etkilemektedir. Kullanıcı grubunun, beklentileri ve ihtiyaçlarına yönelik bir listesini çıkarılmalıdır.

İçerik

İçerik, internet sitesinde yayımlanan bilgilerdir. Tasarımcılar içerik oluşturulması ve kullanılması aşamasında dikkatli olmalıdır. İçeriğin kullanıcı kitlesi için uygun, ilişkili ve çekici olması sağlanmalıdır. Kolay erişilebilirlik ve iyi kullanılabilirlik kaynakları yanlış içerik için boşa harcanmamalıdır. Çalışmalar, içeriğin internet sitesinde dolaşım, görsel tasarım, işlevsellik ve etkileşimden çok daha fazla önem taşıdığını göstermektedir. Sunulan içeriğin kullanıcı hedef kitlesinin gerçekten ihtiyaç duyduğu bilgilerden oluşması sağlanmalıdır. Aşağıda verilen basamakların uygulanması sürecin kolaylaştırılması adına yararlı olacaktır.

İnternet sitelerinin kullanılabilirliğini sağlamanın en önemli adımlarından birisi de sitede kapsanacak içeriğin düzgün kategorilendirilmesi, ve uygun formatta sunulmasıdır. İçerik olarak elimizdeki materyallerin hangi türde olduğu (Word dosyası, PDF belgesi, var olan bir internet sitesi, basılı materyal, veritabanı veya basılı broşür) belirlenmelidir. Bu materyallerin tümünün telif hakları yasasına uygun biçimde kullanıldığından emin olunmalı ve içerikte gerekli eklemeler ve düzenlemeler yapıldıktan sonra erişilebilir ve kullanılabilir formda sitede sunulması sağlanmalıdır. Sunum içeriğinin yanı sıra sitede kullanılması gereken web uygulaması, sunucu teknolojileri veya veritabanı uygulamalarının da belirlenmesi ve proje içerik geliştirme aşamasında dikkate alınması gerekmektedir.

İçerik geliştirme uygulamalarında en sık rastlanan hatalardan biri, ilgili olsun veya olmasın çok fazla içeriğin siteye yüklenmesi ve kullanıcının neredeyse aradığını bulamayacağı bir içerik yığınına sebep olunması söz konusudur. Kullanıcılara zorluk yaşatan bu tür gereksiz bilgilerden kaçınmak için site içeriğinin nelerden oluşması gerektiğine doğru karar vermeli, sitede kapsanması kritik olan konular önceliklendirilmeli ve önemsiz bilgilerden uzun uzun bahsetmekten kaçınılmalıdır. Bir diğer önemli uygulama da içeriği en açık ve net şekliyle en uygun formatta sunulmasıdır. Örneğin Kurum listeleri ve iletişim bilgilerinin (Adres, telefon, e-posta) verildiği yazı, rakam ve adreslerden oluşan bir içerik, tablo olarak site üzerinden sunulursa daha anlaşılır ve kullanılabilir olacaktır. İçeriğin imaj veya video olarak sunulması durumunda erişilebilirliği sağlamak için gerekli yapılandırmalar da dikkate alınmalıdır.

3. Hedef Kitlenin Siteden Beklentilerinin Analizi

İnternet sitesinin, içerik ve düzenleme açısından kullanıcıların beklentilerini karşıladığından emin olunmalıdır. Kullanıcılar; tutarlı, işlevsel, iyi düzenlenmiş, kullanımı kolay ve işlemleri doğrudan yapabilmelerine olanak sağlayan sistemleri “kullanılır” olarak tanımlamaktadırlar. Tasarımcıların öncelikle genel kullanıcıların gerçekleştirecekleri görevleri belirleyip bunları analiz etmesi gerekmektedir. Bu görev analizleri doğrultusunda kullanıcıların beklentilerine yönelik bir tasarım geliştirilmesi önem taşımaktadır. İnternet sitesi tasarımı sürecinin başında kullanıcıların bu sitede hangi görevleri yerine getirecekleri, ne tür bilgilere ulaşmak isteyebilecekleri ve etkileşimlerinin nasıl olacağına yönelik bir görev analizi yapılmalıdır. Bu aşamada, vatandaşların kurumun danışma bankosu ya da en çok kullanılan birimlerine sordukları soruların listelenmesi sağlanabilir. Bu birimlerden en çok talep edilen hizmetler ve sorular öncelik sırasına göre listelenebilir. Böylece hedef kitlenin temel isteklerinin internet sitesine yansıtılabilmesi sağlanacaktır.

4. Siteden Beklenen Temel Görevlerin Önceliklerinin Belirlenmesi

İnternet sitesinden beklenen temel görevler, kullanıcıların beklentileri göz önüne alınarak öncelik sırasına konulmalı ve internet sitesi tasarımının, bu öncelikli temel görevlerin başarıyla tamamlanacak şekilde yapılmasına dikkat edilmelidir. Bir internet sitesi tasarlanmadan önce, o sitenin temel hedefleri, diğer bir deyişle, neye hizmet edeceği (örneğin eğitim, bilgilendirme, satış vb.) belirlenmelidir. Bundan sonraki basamak, kullanıcılarla bilgi alışverişi sonucu belirlenen hedeflerin önceliklendirilmesidir. Bu konuda potansiyel kullanıcı kitlesinden yardım alınması ve görevlendirmelerin ne şekilde tasarımlanacağının onlardan alınan bilgiler doğrultusunda şekillendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Böylece temel görevlerin ve hizmetlerin ön plana çıkarılması ve internet sitesinin başarısının artırılması sağlanabilir.