Kamu kurumları internet sitelerinin erişilebilirliği, Kamu Kurumları İnternet Siteleri Standartları ve Önerileri Rehberi’nde bahsi geçen Erişilebilirlik bölümündeki uygulamalar dikkate alınarak ve aşağıda belirtilen standartların korunmasıyla mümkün olacaktır.

Kodlama Standartları

• Erişilebilir internet siteleri için geçerli, standart web programlama kodları tercih edilmelidir.
• Doküman yapısını korumak için uygun biçimleme kullanılmalıdır.
• Sayfa formatları içi mümkün olduğunca Stil Dokümanı kullanımına yer verilmelidir.
• Güncelliğini kaybetmiş W3C biçimlendirmeleri ve teknolojileri tercih edilmemelidir, aksi takdirde bu uygulamalar HTML formatının son versiyonuyla uyum sorunu yaşayabilir.
• Sayfalara ve siteye semantik bilgi eklemek için meta veri yapısı kullanılmalıdır.

Metin Standartları

• Sayfadaki metinler imaj formatında kullanılmaktan kaçınılmalıdır.
• Yazı boyutunun mutlak (absolute) formatta kullanımından kaçınılmalıdır.
• İlgili web sayfasında, kullanım dilinin belirtilmesi erişilebilirlik açısından önemli bir unsurdur.
• Sayfa içeriğinde ASCII sanatı kullanmaktan kaçınılmalıdır.

Renk Standartları

• Önemli bilgileri sadece renk kullanımı ile sunmak, görme engelli veya renk kötü kullanıcıların erişilebilirliğini kısıtlayacaktır, dolayısıyla önemli bilgileri sadece renk ile değil, metin biçiminde de belirtmek gerekmektedir.
• Sayfada arkaplan ve önplan renklerinin yüksek kontrastlı olması sağlanmalı, imajların arkaplan görseli olarak kullanımından kaçınılmalıdır. Ayrıca kırmızı ve yeşil renk kombinasyonları, renk körü kullanıcıların erişilebilirliğini engelleyeceği için tercih edilmemelidir.
• Sitenizin renk kullanımı erişilebilirliği açısından http://colorfilter.wickline.org/ adresini kullanarak test edebilirsiniz.

İmaj Standartları

• Erişilebilirlik açısından imaj kullanımında alt metin öz niteliğini kullanmak çok önemlidir. (HTML imaj elementi (<img>) "alternate text" (alt) öz niteliği tanımlanmalıdır.) Alt metinler 150 karakteri geçmeyecek şekilde yazılmalıdır.
• Kelime, harf gibi yazı içeren imajlara içerdiği yazı alt metin olarak, imaj öz niteliklerine eklenmelidir.
• Bağlantı amacıyla kullanılan imajlara, ilgili olduğu bağlantıyı açıklayıcı bir alt metin tanımlaması yapılmalıdır.
• Sadece görsellik amacıyla kullanılan, bilgi veya bağlantı içermeyen, önemli sayılmayan veya görünmez olarak kullanılmış görsellerde ise alt metin olarak boşluk (“ “) tanımlanmalıdır, böylece ekran okuyucular bu görseli dikkate almadan geçebilirler.
• Grafik, diyagram ve anlamlı veriler içeren görseller için, görseldeki bilgiyi tam olarak açıklayıcı özet alt metinler tanımlanmalıdır. Bu imajlarda uzun bir açıklama gerekiyorsa, bu “longdesc” özniteliği ile ve kullanıcıya sunulacak bir bağlantıya tıklanarak tercihe bağlı olarak verilebilir.

İmaj Haritası Standartları

• İmaj haritaları, birçok parçaya ayrılmış imajlardır ve her bir parça kendi özniteliğine sahiptir. Bu durumda hem her bir parçanın kendi öz niteliğine uygun istemci taraflı alt metin belirtilmeli, hem de görselin tümünün fonksiyonunu belirtecek bir alt metin kullanılmalıdır.
• Sunucu taraflı imaj haritaları yerine mümkün olduğunca istemci taraflı imaj haritalarına yer verilmelidir. Eğer sunucu taraflı imaj haritası kullanılacaksa, bu imaj haritasının içerdiği fonksiyonları çoğaltıcı metin bağlantılarının kullanılması gerekmektedir.

Ses Standartları

• Sayfalarda uyarı, hata veya farklı birçok amaçta kullanılan ses öğesi, işitme engelli kullanıcılar dikkate alındığında, erişilebilirlik standartları gereğince sayfa içinde görsel veya metin formatında da sunulmalıdır.
• Sayfada konuşma (konferans kaydı, ses kaydı, seminer vb.) içeren öğeler sayfaya içerikte kapsanan metinler alt metin olarak girilmeli ve duyma problemi yaşayan kişi bu konuşmayı farklı bir format üzerinden takip edebilmelidir.

Çoklu ortam Öğeleri Standartları

• Konuşma içeren çoklu ortam öğelerine (video, ses ve sunum, animasyon vb.) senkronize açıklama eklenmelidir.
• Çoklu ortam öğesine eklenecek olan bu açıklama veya başlıklar, mümkün olduğunca Senkronize Çoklu Ortam Entegre Dili (SMIL) standartlarına uygun şekilde senkronize edilmelidir.
• Sayfanızdaki çoklu ortam öğesinde görüntülenen bazı video, animasyon vb. görsellerde, görme engellilerin erişilebilirliğini sağlama amacıyla prosedür içeren veya açıklama gerektiren görüntülerde ses ve metin desteği sağlanmalıdır. Örneğin; ilk yardım için yapılması gereken uygulamaları anlatan bir videoda, görme engelli kullanıcının videodaki hareketleri ve uygulamaları anlayabilmesi için, açıklayıcı alt ses veya ekran okuyucuların sesli olarak aktarabilecekleri uygun alt metin desteğinin verilmesi gerekmektedir.

Animasyon Standartları

• Sayfanızın tasarımında sürekli yanıp sönen, hareket eden ve gereksiz animasyonlara yer vermekten kaçının. Yanıp sönen veya parlayan animasyonları, çok önemli bir ekstra bilgi vermedikçe veya dikkat çekmesi gerekmedikçe kullanmaktan kaçının.

Bağlantı Standartları

• Bağlantı etiketlerinin bağlam dışında da anlamlı olması sağlanmalıdır. “Buraya tıklatın”, “Devamı için tıklayın” gibi ifadeler erişilebilirliği azaltan uygulamalardır.
• Sitedeki sabit menü panellerinde bulunan bağlantıların ekran okuyucuların kullanımı veya klavyenin “tab” tuşu kullanılarak gezinimin sağlanması durumunda sürekli her sayfada tekrar edilmesini önleyici “ Navigasyonu geç”, “İçeriğe Git” gibi bağlantılar veya araçlar kullanılmalıdır.
• Kas problemi yaşayan el kaslarını etkili kullanamayan veya kas kontrol yetileri gelişmemiş kullanıcıların fare ile ekran kontrolü sağlamaları durumunda, küçük boyuttaki imajların bağlantı olarak kullanılması veya küçük puntolu yazılardan oluşan bağlantı etiketleri zorluk yaşamalarına sebep olacaktır. Dolayısıyla bağlantı için 16 piksel boyutunda ve daha büyük imajlar tercih edilmeli, yazı boyutu olarak da bağlantı etiketlerinde standart boyutlar kullanılmalıdır.

Form Standartları

• HTML formlarında bulunan “field” olarak adlandırılan giriş alanları, ekran okuyucular baz alındığında, giriş alanı ve ilgili etiket arasında kopukluk ve karışıklık olmaması için uygun şekilde etiketlendirilmeli ve <label> elementi kullanılarak form alanlarının tanımlaması uygun şekilde yapılmalıdır.
• Alanları etiketlemek için kullanılan <label for=”...”> yapısı ilgili alanın (field) adına değil id numarasına endekslenmelidir.
• Etiketlendirme, ilgili alana mümkün olan en yakın mesafeye yerleştirilmeli ve tüm form yapısından belli bir standart kullanılmalıdır. (Örneğin tüm etiketlendirmeler metin kutusu ve liste kutusunun sol kısmında 5 piksel yakınlıkta; radyo butonları ile kontrol butonlarının sağ kısmında 5 piksel mesafede yerleştirilmektedir.)
• Formda alanlarla ilgili özel bilgiler mutlaka form alanından önce verilmelidir.
• Tasarım ekranında görüntülenen form alanları “tab” kontrolünün uygun sırayı izlemesini sağlayacak şekilde sıralanması gerekmektedir. Bu da kod ekranında alanların uygun sırayla yerleştirilmesi ile mümkündür.

Veri Tablosu Standartları

• Basit veri tabloları için, her bir sütun ve satırı açıklayıcı başlık isimlerine yer verilmelidir, böylece ekran okuyucu yardımıyla sitede gezinen kullanıcı tabloyla ilgili kolon ve satır bilgisini edinebilir. İlgili tabloda <th> (tablo başlığı) veya <td> (tablo bilgisi) elementleri kolon başlıkları için scope=”col” özniteliği ile, satır başlıkları ise scope=”row” özniteliği ile belirtilerek, tabloda başlık içeren hücreler tanımlanmalıdır.
• İç içe tablolar kullanmak, ekran okuyucular tarafından ayırt edilmesi zor veriler haline gelir ve kullanıcı için karmaşaya sebep olur. Bu sebeple mümkün olduğunca kompleks tablolardan kaçınılmalı, bu tür tablolar birkaç tablo halinde sadeleştirilerek sayfada sunulmalıdır.

Çerçeve Standartları:

• Sayfa tasarımlarında, boş çerçeve kullanımı sayfada ekran okuyucular için boşluklar oluşmasına sebep olmakta ve programlar çerçeve içeriğinin önemli bilgi içerip içermediğine karar veremediklerinden dolayı zaman kaybı ve alt metin gereksinimi gibi unsurlar oluşmaktadır, dolayısıyla içerik açısından çok fazla gerekmedikçe çerçeve kullanımından kaçınılmalıdır.
• Sayfadaki tüm çerçeveler için anlamlı isimler ve sayfa başlıkları tanımlanmalıdır. Eğer isimler açıklama için yeterince elverişli değilse tüm çerçevelerin birbiriyle ilişkisi tanımlanmalıdır. Sayfadaki her bir çerçeveye anlaşılır ve amacını yansıtan bir isim verilmelidir. Örneğin name=”nav” ve name=”right” yerine daha anlamlı olan name=”Navigasyon” ve name=”İçerik” gibi tanımlamalar tercih edilmelidir.

Betik Standartları:

• Betikler üzerindeki önemli etkileşimlerin hem Klavye hem de Mouse kontrolü ile gerçekleştirilebildiğinden emin olunmalıdır.
• İstemci taraflı betiklerin tam olarak desteklenmediği durumlarda gerekli içerik ve fonksiyonların kullanılabilir durumda olduğundan emin olunması gerekmektedir.

Ek Yazılım ve Küçük Uygulama Standartları:

• Sayfa içinde ek yazılım kullanımından mümkün olduğunca kaçınılmalı, eğer mutlaka bu kullanım gerekiyorsa, kullanıcı bilgisayarlarında gerekli yazılımın yüklü olmadığı göz önüne alınarak, yükleme için ilgili bağlantı kolayca ulaşabilecekleri şekilde sunulmalıdır.
• Ek yazılım veya küçük uygulama ile sunulan içerik ve fonksiyonlar, erişimin engellendiği veya kurulamadığı durumlar için farklı bir formatta daha ayrı bir bağlantı ile sunulmalı ve tüm içerik ve küçük uygulama tabanlı fonksiyonların tam olarak kapsandığından emin olunmalıdır.

Pencere Kontrolü Standartları:

• Sayfa içinde otomatik açılan yeni pencere kullanımından kaçınılmalı, eğer tıklanan bir bağlantı yeni bir pencerede açılıyorsa, bu bilgi kullanıcıya önceden sunulmalıdır.
• Görüntülenmekte olan sayfayı belli aralıklarla yenilemek kaçınılması gereken bir uygulamadır.
• İnternet sitelerinde mümkün olduğunca süre aşımı gibi kullanıcıyı kısıtlayan öğeler kullanılmamalı, fakat üyelik girişi yapılan ve süre kısıtlaması kullanılması gereken sitelerde, sürenin ne kadar kaldığı bilgisi kullanıcıya sunulmalı ve gerektiğinde bu süreyi uzatma seçeneği sunulmalıdır.

Sayfa Yapısı Standartları:

• Sayfalarda yerleşim için tablo yapısı kullanımından kaçınılmalıdır. Tablo kullanımı gereken durumlarda ise ekran okuyucuların okuma sırasına uygun şekilde tablolar yerleştirilmeli ve sayfada içerik açısından ekran okuyucuda kopukluk olması engellenmelidir.
• Sayfa yapısı için stil dokümanı kullanımından kaçınılmalı, kullanılması gereken durumlarda da stil dokümanı desteklenmediği taktirde içeriğin eksiksiz biçimde sunumu sağlanmalıdır.
• Sayfada yatay kaydırma çubuğu kullanılmamalı, dikey kaydırma çubuğu kullanımı da mümkün olduğunca azaltılmalıdır.

Sayfa İçeriği Standartları:

• Sayfanın amacına uygun olarak açık, yalın bir dille anlatılmış ve gereksiz bilgilerden cümlelerden arındırılmış bir içerik kullanımı benimsenmelidir.
• Ekranda okumayı kolaylaştıracak, uzun metin yapısı yerine paragraflar halinde ve kategorilendirilmiş metin yapısı tercih edilmelidir. CSS kullanımı ile görsel olarak aranan bilginin kolay bulunacağı, yardımcı teknolojiler tarafından gelişimi kolay yapılar şu şekilde uygulanabilir:

• Metindeki satırları bölmek için <p> elementi kullanımı
• Form kontrollerini semantik bir yapıda gruplamak için <fieldset> elementi ve tanımlamak içinse <legend> elementi kullanımı
• Uzun menü seçeneklerini küçük gruplar haline getirerek organize etmek için <optgroup> elementi kullanımı
• Tablo kullanımı gerektiren verilerin tablo formatında sunumu ve tablo bilgisi açıklamasının <caption> elementi ile kullanımı
• Tablo satır ve sütunlarını gruplamak için <thead>, <tbody>, <tfoot> ve <colgroup> elementlerinin kullanımı
• Listeleme işlemlerini <ul>, <ol> ve <dl> elementleri ile gerçekleştirme
• Sayfadaki bölüm başlıklarını <h1> den <h6> ya kadar tanımlayan “heading” elementi kullanımı ve ilgili bağlantıların gruplanması

sayfa içeriği açısından standartları büyük ölçüde sağlayan unsurlardır.

Gezinim Standartları:

• Tüm site yapısı boyunca, gezinim araçları tutarlı ve anlaşılır formatta düzenlenmelidir.
• Sitenizde site haritası veya içerik tablosu gibi gezinim bağlantılarının genel yapısını sunmanız erişilebilirlik açısından kritik bir unsurdur.

İndirilen Dokümanlar ve Alternatif Erişim Standartları:

• Siteye koyulan her bir farklı formattaki (html dışında) doküman için html formunun da erişilebilir olmasını sağlayın. Genellikle ana sayfada sunulan “Metin Versiyonu” gibi ifadelerle sitenin tüm dokümanlarının erişilebilir olduğu imajı yaratılır, fakat çoğunlukla bu metin versiyonundaki bilgiler ya eksik ya da güncellikten uzaktır. Dolayısıyla dokümanların erişilebilir html versiyonları ve metin versiyonlarının güncel tutulması çok önemlidir.

• Mümkün olduğunca site içinde indirilerek görüntülenmesi gereken içerik kullanılmamalı, site içinde tüm bilginin sunularak istenildiği takdirde indirme işleminin yapılması sağlanmalıdır.
• Sitede indirilerek kullanılacak bir doküman kullanılmışsa, bu dokümanın açılması için gerekli program bilgisi, nasıl ulaşılabileceği bilgisi de verilmelidir.
• Dinamik içerik yapısının erişilebilir olması için istemci tabanlı yerine sunucu tabanlı dinamik içerik sunulmalı, bu tür dinamik içeriği görüntüleyecek program veya betiklerin kapalı olması durumunda da içeriğin erişilebilir olduğu kontrol edilmelidir.
İletişim Bilgisi Standartları:
• İnternet sitesinde, kullanıcının muhatap olabileceği bir iletişim adresi bulunmalı, iletişim adresleri Kamu Kurumları İnternet Siteleri Standartları Rehberi’nde belirtildiği üzere kullanılmalıdır.

Test Standartları

• İnternet sitenizde gerekli erişilebilirlik uygulamalarına ne ölçüde yer verdiğinizi Erişilebilirlik Testleri adresinden test edebilirsiniz.